Er moet ooit een tijd geweest zijn dat dingen zomaar gebeurden. Mensen gingen dood, rampen gebeurden, oogsten mislukten… zonder dat iemand daar een fluit kon aan doen – tenzij één of meerdere godheden die ver genoeg zaten om veilig te zijn voor dagvaardigingen, dwangsommen en advocaten.
Die tijd is voorbij. De mensheid hult zich in de illusie dat ze alles onder controle heeft. Fijn, maar het heeft ook één grote keerzijde. Als er iets fout loopt, dan is dat omdat een mens daar verantwoordelijk voor is. En als dat niet het geval is, dan is er altijd wel iemand te vinden die de gevolgen van een ramp… wel had kunnen verkleinen, maar dat niet heeft gedaan. Of iemand die de ramp eventueel had kunnen voorspellen… Op die manier is alles uiteindelijk wel iemands fout.
Neem nu Pukkelpop. Chokri Mahassine mag dan de minitornado op het festivalterrein niet zelf hebben veroorzaakt, het mag dan al een niet te voorkomen ramp zijn geweest – toch zijn er 350 festivalgangers die blijkbaar vinden dat er iemand voor de ramp moet opdraaien en hun ticketprijs terugeisen. Omdat het klimaat nog steeds (hoelang nog?) geen rechtspersoonlijkheid heeft, kloppen ze daarvoor aan bij Chokri Mahassine. Ze nemen daarvoor – we leven nu eenmaal in de 21ste eeuw – uiteraard een advocaat mee. Die heeft daar – opnieuw uiteraard – geen problemen mee.
Nu, zoals veel mensen me zeggen, die Chokri heeft geld genoeg. Kan kloppen, maar morele regels aanpassen op basis van iemands jaarinkomen vind ik redelijk gewaagd. Vanaf welk maandloon ben je verantwoordelijk voor de weersomstandigheden? 2000 euro? 1500 euro? Vanaf welke loonschaal kan je een kapotte printer niet als excuus gebruiken voor een te laat ingeleverd werkje?
Ik hou niet van moraliseren. In principe is er maar één principe waarop je mensen kan afrekenen: in hoeverre zijn ze consequent – in hoeverre passen ze dezelfde morele regel toe voor zichzelf als voor anderen? Of zoals Kant het verwoordde: “Handel alleen volgens die stelregel waarvan je redelijkerwijs zou kunnen willen dat het een algemene wet wordt.”
Dus – mij lijkt het simpel: die 350 mensen deponeren hun naam ergens bij een notaris – of maakt niet uit waar – en mogen nooit meer het weer of een andere noodwendigheid als excuus gebruiken. Het heeft zwaar gesneeuwd, de wegen zitten dichtgeslibd, de printer is ontploft, door het broeikaseffect is Blankenberge van de kaart geveegd (voor dat laatste is wel iets te zeggen)? Voor deze mensen, en alleen deze mensen, is dat zeker geen geldig excuus om ergens te laat te komen. Net zomin als een kernramp hen zal beletten om bv. hun alimentatie te betalen, groentjes uit hun achtertuin te consumeren of tijdig hun PMD-zak buiten te zetten. Dat weze genoteerd.
Ik hoop dat iedereen inziet dat ons op die manier heel wat gezeik en onnodige rechtszaken bespaard zouden worden. Als mensen (NVA-ministers, om eens een volledig willekeurig voorbeeld te nemen) zouden beseffen dat de morele verontwaardiging die zij hebben geuit over de mails van een sp.a-collega, dat diezelfde verontwaardiging op een dag als een slechtgemikte slagroomtaart in hun eigen gezicht zou kunnen ontploffen.
Shit happens. En niemand is daar verantwoordelijk voor – tenzij die zelfgemaakte zalmmousse die wel een héél erg vreemde kleur had.
